HOŁOWNICA


  Hołownica wchodziła początkowo w skład klucza koreckiego i dzieliła jego losy. Jako wia­no jednej z pięciu córek ks. Józefa Czartoryskiego, Teresy, zamężnej za ks. Henrykiem Lubomirskim, majątek ten przeszedł następnie w posiadanie rodziny jej męża[1]. Jerzy Lubomirski, syn ks. Henryka, sprzedał Hołownicę w 1854 r. Henrykowi Załęskiemu. Po nim no­wo nabyte dobra odziedziczył jego syn Mie­czysław (1833-1917), a następnie wnuk Adolf Załęski (1869-1940), ostatni do 1939 r. właś­ciciel Hołownicy. Według przekazów rodzinnych[2] istniejący do wybuchu drugiej wojny światowej drewnia­ny dwór hołownicki wzniesiony został przez Czartoryskich, którzy przypuszczalnie mieli w nim swą letnią rezydencję. Był on budowlą parterową po bokach, piętrową pośrodku. Dol­ną kondygnację całej części piętrowej oplatał podcień złożony z wielu kolumienek, wybrzu­szony trzema portykami z daszkami stożkowy­mi. Każdy z nich zaopatrzony był w oddzielne schodki. Na tej samej szerokości od ogrodu mieściła się obszerna weranda, a nad nią sala, służąca jako domowa kaplica. Dwór nakrywał dach gładki, nad częściami parterowymi wyso­ki, dwuspadowy, nad częściami piętrowymi ni­ski, czterospadowy, pobity gontami. Równie skromnie jak od strony zewnętrz­nej przedstawiała się szata wewnętrzna domu. Pokoje miały przeważnie posadzki w kwadraty z dębowych tafli i ściany tapetowane. Urzą­dzenie składało się głównie z mebli rzeźbionych w dębie. Było też w Hołownicy trochę pamiątek i archiwum rodzinne, które w czasie pierwszej wojny światowej zostało wywiezione do Żytomierza i złożone w tamtejszym pałacu biskupim. Po lewej stronie dworu stała parterowa oficyna, z oknami zamkniętymi ostrym łu­kiem i bardzo wysokim, gładkim dachem czte­rospadowym. Obie budowle otaczał park o powierzchni ok. 5 ha, uważany w 1939 r. za stuletni. W obrębie jego rosły m.in. jesiony, topole piramidalne i włoskie, lipy, a nawet tro­chę drzew egzotycznych.


[1] Słownik geograficzny, t. 4, Warszawa 1883, s. 112.
[2] Dane dotyczące dworu autor zawdzięcza ostatniemu właścicielowi, Adolfowi Załęskiemu.