ŁOPAWSZE


  ​ Wieś Łopawsze nad Styrem była pierwo­tnie dziedzictwem rodziny Wołczków-Chrenickich h. własnego. W XVI w. należała kolejno do Michała (1570-1575), Wasyla (1583) i Mi­kołaja (1585) Chrenickich. Córka ostatniego, zamężna za Mikołajem Mossakowskim h. Ja­strzębiec z Mossak w Ziemi Ciechanowskiej, wniosła te dobra w dom mężowski. Do Mos­sakowskich należały one w ciągu całego wieku XVII i XVIII. Kolejnymi właścicielami byli m.in. Piotr (zm. w 1755 r.), piszący się „na Mossakach i Błudowie”, stolnik parnawski (1720), jego syn Mikołaj (zm. w 1762 r.), pi­sarz grodzki żytomierski (1720), następnie podstoli nowogródzki, a w końcu cześnik zwinogrodzki, będący równocześnie chorążym, a potem pułkownikiem (porucznikiem) znaku pancernego. Po nim dziedziczył syn Dominik, generał-adiutant buławy polnej koronnej (przed 1762), dalej syn Dominika, Antoni, podstoli czernihowski i współfundator klasycystycznego kościoła parafialnego w sąsiednim Łysinie z 1800 r. Córka Antoniego, Zuzanna, poślubiwszy Feliksa Siła-Nowickiego, wniosła Łopawsze do jego rodziny. W drugiej połowie XIX w. majątek ten był własnością Antoniego Siła-Nowickiego[1]. Mossakowscy posiadali w Łopawszach rezydencję, najprawdopodobniej wzniesioną w pierwszej połowie XVIII w. Na jej temat brak jednak przekazów. Pozostał, wszakże po niej aż do 1939 r. założony w 1732 r. przez Teresę z Sieczyńskich, pierwszą żonę Miko­łaja Mossakowskiego, podstolego nowogródz­kiego, park na przestrzeni 33 morgów, okre­ślony w Słowniku geograficznym jako „staro­dawny ogród”[2]. Park ten przetrwał zapewne do 1939 r., skoro wspomina o nim także M. Orłowicz w swoim Przewodniku po Woły­niu, określając go jako jeszcze „piękny”[3].


[1] Zob.: A. Boniecki, Herbarz..., t. 3, Warszawa 1901, s. 84. Szereg informacji dodatkowych zawierają udo­stępnione autorowi notatki genealogiczne Profesora Stani­sława Mossakowskiego.
[2] Słownik geograficzny, t. 5, Warszawa 1884, s. 721, 861 oraz t. 15, Warszawa 1900, s. 446.
[3] M. Orłowicz, op. cit., s. 134.